Монгол улсын иргэний хуульд абстакт /хийсвэр/

хэлцэл байдаг уу?

2012.04.25 Улаанбаатар хот

       Абстракт (хийсвэр) гэж чухам юу гэсэн үг вэ? Үүнийг тодорхойлж, зөв ойлгож байж цааш явахгүй бол Б.Чимэд гуан томъёолсноор анчин хүн байгаа онилолгүй гох дарахтай адил болох бусуу. Тэмүүлэн багшын хэлснийг учиглаваас каузал (нэгдмэл) хэлцэл гэдэг нь хэлцэл хийх үндэслэл шалтгааныг өөртөө агуулж байдаг бол хэлцэл хийх үндэслэл шалтгааныг агуулаагүйг абстракт (хийсвэр) гэнэ. Өөрөөр хэлбэл хөрөнгө олж авах үндэслэл нь хэлцлийн агуулгад хамаардаггүй ба энэ төрлийн хэлцэлд захиран зарцуулах хэлцэл хамаардаг гэж ойлгогдоно. Жишээ нь: каузал хэлцэлд худалдах, худалдан авах гэрээн дээр худалдагч нь шилжүүлж буй эд хөрөнгийн үнийг шаардах эрхтэй, худалдан авагч  нь үнэд тохирсон эд хөрөнгийг шаардах эрхтэй. Харин  абсракт хэлцэлд үүргийг хүлээн зөвшөөрсөн хэлцэл, вэксэль болон чэкээс үүдэн үүсэх үүрэгтэй холбоотой хэлцэл дээр үүрэг үүсгэх эрх зүйн үндэслэл тусгагддаггүй. Мөн нэг хэлцэл хүчингүй болоход өөр хэлцэл даган хүчингүй болдог хэлцлийг нэгдмэл буюу каузал харин нэг хэлцэл хүчингүй болоход нөгөө хэлцэл хүчин төгөлдөр хэвээр байхыг абсракт буюу хийсвэр гэнэ. Гэхдээ каузал болон абстракт хэлцэл эрх зүйн хувьд тус тусдаа. Иймээс нэгнийх нь хүчин төгөлдөр бус байдал нөгөөгийнхөө хүчин төгөлдөр байдалыг хөнддөггүй.

           Дээрх ойлголтын нүдээр монгол улсын иргэний хуулийг уншвал: Монгол улсын иргэний хуульд каузал (нэгдмэл) зарчим байдагт эргэлзэх зүйлгүй бөгөөд харин абстракт (хийсвэр) зарчим байдаг гэдэгт эргэлзээтэй байна. Монгол улсын иргэний хуулийн 109.3 хөдлөх ýд хөрөнгийн хувьд, 114 үл хөдлөх эд хөрөнгийн хувьд абстракт зарчим тусгалаа олсон гэж харагдаж байна. Иргэний хуулийн 109.3-т эрх шилжүүлэгч нь өмчлөгч бус этгээд байсан ч улсын  бүртгэлд өмчлөгчөөр бүртгүүлсэн бол өмчлөх эрх олж авч байгаа этгээдийн хувьд уг эрхийг шилжүүлж байгаа этгээд тухайн үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгч байх боловч өмчлөх эрх олж авч байгаа этгээд нь уг эрхийг шилжүүлж байгаа этгээд өмчлөгч биш болохыг мэдэж байсан бол энэ заалт хамаарахгүй. 114-т эд хөрөнгө шилжүүлж байгаа этгээд нь өмчлөгч биш болохыг өмчлөх эрх олж авч байгаа этгээд мэдээгүй бөгөөд мэдэх боломжгүй байсан бол түүнийг өмчлөх эрхийг шударгаар олж авсан гэж тооцно. Харин эрхээ шилхүүлж байгаа этгээд өмчлөгч биш болохыг тухайн үед мэдэж байсан буюу мэдэх ёстой буюу мэдэх боломжтой байсан бол өмчлөх эрхийг шударгаар олж авсан гэж үзэхгүй. Дээрх хоёр зүйлд абстракт зарчим тодорхой харагдах бөгөөд нийтлэг зүйл нь: Хөдлөх болон үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгчийн эрхийг бус харин өмчлөгч биш этгээдээс авсан гуравдагч этгээдийн эрхийг хамгаалж байна. Зарим  хэлцэлд нэмэлт бүртгэл шаардлагтай бөгөөд үүнийг мэдэхгүй байх нь шударга гэж үзэх үндэсгүй юм. Тухайлбал: үл хөдлөх эд хөрөнгийг улсын бүртгэлд бүргүүлэх ба үнийг мэдээгүй байдал нь шударга өмчлөгч гэж тооцогдохгүй. Абстрактын зарчим нь цаад утгаараа итгэл үнэмшлийн зарчимд суурилсан нийгмийн эдийн засгийн тогтвортой байдалыг хангахад оршидог өвөрмөц зохицуулалт бололтой. Гэтэл монгол улсын иргэний хуулийн 56.5-д хэлцэл хийсэн талууд нь уг хэлцлээр шилжүүлсэн бүх зүйлээ харилцан буцааж өгөх, боломжгүй бол үнийг төлөх үүрэгтэй. Энэ нь абтсрактын хэлцлийг үгүйсгэх бөгөөд үүнийг хэрэглэхийн оронд үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэж 492.1-ийг үзнэ. Альваа эрх зүй нь хэм хэмжээний,харилцааны,ухамсрын,хэрэглээний гэсэн дөрвөн төвшинд хүрч байж жинхэнэ утгаар хэрэгждэг бөгөөд дээрх асуудал хэм хэмжээний түвшинд тусгагдсан ч ухамсрын түвшинд хуульч эрдэмтэд тэр бүр яриад байдаггүй. Нэгэнт хэм хэмжээнд тусгалаа олсон болхоор цаашид ухамсрын түвшинд яригдах нь зайлшгүй болоод байна.

Дүгнэлт бичсэн                            А.Зүмбэрэл

                                                   (магистð)